Bỏ qua đến nội dung

Ngày Giải phóng Thủ đô - Mốc son hòa bình mở kỷ nguyên mới cho Hà Nội

Sáng ngày 10 tháng 10 năm 1954, các cánh quân của Đại đoàn Quân Tiên Phong tiến qua năm cửa ô tiếp quản Hà Nội trong rừng cờ hoa hân hoan, ghi dấu Ngày Giải phóng Thủ đô lịch sử và mở ra kỷ nguyên xây dựng Thành phố vì hòa bình.

NSSC Hà NộiĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Không khí hân hoan rợp cờ đỏ sao vàng kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô 10 tháng 10 tại Hà Nội

Trong biên niên sử hiện đại của dân tộc Việt Nam, Ngày Giải phóng Thủ đô mùa thu năm 1954 là cột mốc lịch sử chói lọi khép lại chín năm kháng chiến trường kỳ gian khổ. Khoảnh khắc bộ đội Cụ Hồ tiến vào trung tâm thành phố giữa vòng tay chào đón của bốn mươi vạn đồng bào và lễ thượng cờ tại Kỳ đài cổ kính đã mở ra thời kỳ độc lập, tự do và phát triển văn minh cho mảnh đất ngàn năm văn vật.

Bối cảnh lịch sử sau Hiệp định Giơ-ne-vơ và Ngày Giải phóng Thủ đô

Sự kiện lịch sử dẫn tới Ngày Giải phóng Thủ đô vào mùa thu năm 1954 là kết quả trực tiếp của cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện kéo dài gần chín năm kể từ mùa đông năm 1946. Sau sáu mươi ngày đêm chiến đấu giam chân đối phương vô cùng anh dũng tại Liên khu I giữa lòng Phố cổ Hà Nội với lời thề quyết tử để Tổ quốc quyết sinh, quân và dân Hà Nội đã tạm rời thành phố lên chiến khu Việt Bắc để cùng cả nước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, hẹn ngày chiến thắng trở về.

Hiệp định Giơ-ne-vơ và lộ trình chuyển giao

Đỉnh cao quyết định của cuộc kháng chiến chống Pháp là thắng lợi vĩ đại của Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 vào ngày 7 tháng 5 năm 1954 dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự chỉ huy trực tiếp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Tổng tham mưu trưởng Đại tướng Văn Tiến Dũng. Chiến thắng chấn động địa cầu tại lòng chảo Điện Biên đã buộc Chính phủ Pháp phải ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ ngày 20 tháng 7 năm 1954 về đình chỉ chiến sự và lập lại hòa bình ở Đông Dương, công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Theo các điều khoản của Hiệp định Giơ-ne-vơ và thỏa thuận tại Hội nghị quân sự Trung Giã cùng Hội nghị Phù Lỗ, thành phố Hà Nội nằm trong khu vực tập kết tám mươi ngày của quân đội Liên hiệp Pháp trước khi bàn giao hoàn toàn cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào đúng ngày 10 tháng 10 năm 1954.

Cuộc đấu tranh bảo vệ nguyên vẹn thành phố

Ngay sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, ngày 17 tháng 9 năm 1954, Hội đồng Chính phủ đã quyết định thành lập Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ – Tư lệnh Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên Phong) làm Chủ tịch và bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch để trực tiếp chỉ đạo công tác tiếp quản Thủ đô. Trước đó, ngày 19 tháng 9 năm 1954, tại Đền Giếng thuộc Khu di tích Đền Hùng tỉnh Phú Thọ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong trên đường về tiếp quản Thủ đô và căn dặn câu nói bất hủ: `"Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước"`, đồng thời nhắc nhở bộ đội giữ nghiêm kỷ luật chính sách khi vào thành phố.

Trong những ngày cuối tháng 9 và đầu tháng 10 năm 1954, công nhân, trí thức, học sinh và nhân dân nội thành Hà Nội đã đoàn kết chặt chẽ với các tổ công tác tiền trạm tiến vào thành phố từ ngày 2 tháng 10 để bảo vệ nguyên vẹn nhà máy điện Yên Phụ, nhà máy nước, nhà thương Bạch Mai, bưu điện Bờ Hồ, ga Hàng Cỏ, cầu Long Biên cùng kho tàng tài liệu văn hóa tại Văn Miếu Quốc Tử Giám và giải phóng hàng nghìn chiến sĩ cách mạng tại nhà tù Hỏa Lò, bảo đảm điện nước và sinh hoạt của thành phố không bị gián đoạn một phút nào trong Ngày Giải phóng Thủ đô.

Diễn biến cuộc tiếp quản hòa bình trong Ngày Giải phóng Thủ đô

Từ ngày 6 tháng 10 đến ngày 9 tháng 10 năm 1954, các đơn vị của Đại đoàn 308 tiến hành tiếp quản cuốn chiếu theo từng khu vực từ ngoại thành Văn Điển, Thịnh Liệt, Đại La, Quần Ngựa, Cầu Giấy vào nội thành, trong khi những toán lính Pháp cuối cùng rút qua cầu Long Biên sang Gia Lâm lúc 16 giờ 30 phút chiều ngày 9 tháng 10 trong trật tự tuyệt đối để đón chào bình minh Ngày Giải phóng Thủ đô sáng hôm sau.

Đoàn quân chiến thắng tiến qua năm cửa ô

Sáng sớm ngày 10 tháng 10 năm 1954, khi tiếng còi tầm trên nóc Nhà hát Lớn thành phố ngân vang lúc năm giờ sáng, cả Hà Nội bừng tỉnh trong biển cờ đỏ sao vàng, cổng chào kết lá dừa và khẩu hiệu mừng ngày giải phóng rực rỡ khắp ba mươi sáu phố phường.

Đến 8 giờ 45 phút sáng, cánh quân phía Nam thuộc hai Trung đoàn 88 và 36 xuất phát từ Việt Nam học xá (khu vực Bách Khoa), tiến qua phố Bạch Mai, phố Huế, vòng quanh bờ Hồ Hoàn Kiếm và đền Bà Kiệu đối diện đền Ngọc Sơn rồi tiến về khu vực Đồn Thủy và Bắc Bộ Phủ. Tiếp đó, đúng 9 giờ 30 phút sáng, đoàn cơ giới và pháo binh hùng hậu do Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ và Phó Chủ tịch Trần Duy Hưng dẫn đầu xuất phát từ sân bay Bạch Mai, đi qua Ngã Tư Vọng, Bạch Mai, Hàng Bài, Đinh Tiên Hoàng, Hàng Đào, Hàng Giấy để tiến vào cửa Bắc thành Hà Nội giữa những tràng pháo tay và khúc ca Tiến về Hà Nội vang vọng khắp đất trời.

Tư liệu lịch sử đoàn quân tiến qua cầu Long Biên tiếp quản Thủ đô Hà Nội tháng 10 năm 1954
Tư liệu lịch sử đoàn quân tiến qua cầu Long Biên tiếp quản Thủ đô Hà Nội tháng 10 năm 1954

Niềm hân hoan của nhân dân đón bộ đội

Trong suốt buổi sáng lịch sử của Ngày Giải phóng Thủ đô, hơn bốn mươi vạn nhân dân nội ngoại thành Hà Nội mặc những bộ trang phục đẹp nhất, tay cầm cờ đỏ sao vàng, ảnh Bác Hồ và những bó hoa tươi thắm đứng chật kín hai bên vỉa hè các tuyến phố chính để đón mừng những người con ưu tú của Thủ đô trở về sau chín năm xa cách. Những chiếc cổng chào tự nguyện được người dân dựng lên trên khắp các phố Hàng Đào, Hàng Đường, Hàng Ngang, Cửa Nam, Khâm Thiên với dòng chữ trang trọng `"Chính phủ Hồ Chí Minh muôn năm"`, `"Hòa bình độc lập muôn năm"`.

Cuộc tiếp quản một thủ đô lớn diễn ra hoàn toàn hòa bình, văn minh, trật tự và thấm đẫm tình quân dân cá nước đã gây ấn tượng mạnh mẽ đối với Ủy ban Quốc tế giám sát và kiểm soát đình chiến (gồm đại diện Ấn Độ, Ba Lan, Ca-na-đa) cùng hàng trăm nhà báo quốc tế có mặt tại Hà Nội lúc bấy giờ, khẳng định uy tín chính trị và bản lĩnh tổ chức kiệt xuất của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Mốc thời gian lịch sử năm 1954Diễn biến sự kiện trọng tâm trong quá trình giải phóng Thủ đôĐịa điểm và ý nghĩa lịch sử tại Hà Nội
Ngày 20 tháng 7 năm 1954Ký kết Hiệp định Giơ-ne-vơ đình chỉ chiến sự và lập lại hòa bình ở Đông DươngXác lập cơ sở pháp lý quốc tế buộc quân Pháp rút khỏi Hà Nội
Ngày 17 tháng 9 năm 1954Hội đồng Chính phủ thành lập Ủy ban Quân chính thành phố Hà NộiThiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch, bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch
Ngày 19 tháng 9 năm 1954Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với Đại đoàn Quân Tiên Phong tại Đền HùngLời dạy lịch sử về trách nhiệm giữ nước và kỷ luật tiếp quản Thủ đô
Chiều ngày 9 tháng 10 năm 1954Những đơn vị quân Pháp cuối cùng rút qua cầu Long Biên lúc 16 giờ 30 phútQuân đội nhân dân Việt Nam kiểm soát hoàn toàn nội thành Hà Nội
Sáng ngày 10 tháng 10 năm 1954Đại đoàn 308 và Ủy ban Quân chính tiến qua các cửa ô vào trung tâm thành phốHơn 40 vạn nhân dân Hà Nội rợp cờ hoa đón mừng đoàn quân chiến thắng
15 giờ ngày 10 tháng 10 năm 1954Lễ chào cờ lịch sử đầu tiên tại sân vận động Cột cờ Hà Nội (Hoàng thành)Tuyên đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô

Lễ chào cờ lịch sử tại Cột cờ trong Ngày Giải phóng Thủ đô

Khoảnh khắc thiêng liêng và xúc động nhất khép lại ngày hội lớn 10 tháng 10 năm 1954 là Lễ chào cờ chiến thắng đầu tiên của Hà Nội tự do được tổ chức trọng thể vào buổi chiều tại sân vận động Mangin dưới chân Cột cờ Hà Nội nằm trong quần thể di sản Hoàng thành Thăng Long.

Quốc kỳ tung bay trên đỉnh Kỳ đài lịch sử

Đúng 15 giờ chiều ngày 10 tháng 10 năm 1954, còi Nhà hát Lớn thành phố nổi lên một hồi dài trang nghiêm. Hàng vạn đại biểu nhân dân Thủ đô cùng các đơn vị bộ binh, pháo binh, cơ giới thuộc Đại đoàn Quân Tiên Phong xếp hàng chỉnh tề trên sân vận động Cột cờ hướng mắt lên đỉnh Kỳ đài cổ kính.

Hình ảnh Quốc kỳ Việt Nam tung bay trên đỉnh Kỳ đài Thăng Long vào chiều Ngày Giải phóng Thủ đô đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu cho sự hồi sinh của chủ quyền dân tộc, nối liền mạch nguồn văn hiến từ thời Chiếu dời đô năm 1010 và hào khí chiến thắng Ngọc Hồi Đống Đa năm 1789 tới thời đại Hồ Chí Minh quang vinh.

Lá cờ đỏ sao vàng tung bay kiêu hãnh trên đỉnh Cột cờ Hà Nội giữa trời thu lịch sử
Lá cờ đỏ sao vàng tung bay kiêu hãnh trên đỉnh Cột cờ Hà Nội giữa trời thu lịch sử

Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngay sau nghi thức thượng cờ thiêng liêng, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ đã trân trọng đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân Ngày Giải phóng Thủ đô. Trong bức thư thấm đẫm tình cảm yêu thương, Bác viết: `"Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước.

Người đồng thời ân cần căn dặn quân và dân Hà Nội phải đồng tâm nhất trí giữ gìn trật tự an ninh, khôi phục sản xuất công thương nghiệp, phát triển văn hóa giáo dục và bảo đảm quyền tự do làm ăn hợp pháp cho mọi tầng lớp nhân dân kể cả ngoại kiều, thể hiện rõ nét đường lối hòa hợp dân tộc và tinh thần nhân văn cao cả của chính quyền cách mạng.

Ý nghĩa thời đại và khát vọng hòa bình của Ngày Giải phóng Thủ đô

Thắng lợi của Ngày Giải phóng Thủ đô 10 tháng 10 năm 1954 không chỉ xóa bỏ hoàn toàn ách thống trị của chủ nghĩa thực dân cũ trên mảnh đất ngàn năm văn vật, mà còn đặt nền móng vững chắc để Hà Nội trở thành trái tim của cả nước trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất Tổ quốc.

Xây dựng Thủ đô và chi viện tiền tuyến lớn

Kể từ sau ngày 10 tháng 10 năm 1954, nhân dân Thủ đô lần đầu tiên thực sự làm chủ vận mệnh của mình, nhanh chóng bắt tay vào công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, xóa nạn mù chữ, xây dựng các khu công nghiệp mới như Thượng Đình, Đông Anh, Gia Lâm cùng hàng loạt trường đại học, viện nghiên cứu khoa học và khôi phục các làng nghề truyền thống trứ danh như làng gốm Bát Tràng hay làng lụa Vạn Phúc. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hà Nội vừa là hậu phương lớn chi viện sức người sức của cho tiền tuyến miền Nam, vừa lập nên kỳ tích chiến thắng Điện Biên Phủ trên không tháng 12 năm 1972, buộc đối phương phải ký Hiệp định Pa-ri năm 1973, tiến tới đại thắng mùa Xuân năm 1975 thu non sông về một mối.

Danh hiệu Thành phố vì hòa bình của UNESCO

Phát huy truyền thống nhân nghĩa và khát vọng hòa bình tỏa sáng từ mùa thu lịch sử năm 1954, ngày 16 tháng 7 năm 1999 tại thủ đô La Paz (Bô-li-vi-a), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã trao tặng Hà Nội danh hiệu cao quý `"Thành phố vì hòa bình"` – thủ đô duy nhất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương vinh dự nhận giải thưởng này. Trải qua hơn bảy thập kỷ xây dựng và phát triển kể từ Ngày Giải phóng Thủ đô, Hà Nội ngày nay đã vươn mình trở thành trung tâm chính trị – hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng, luôn giữ vững cốt cách thanh lịch, văn hiến và hòa hiếu ngàn năm.

Những câu hỏi thường gặp và tư liệu về Ngày Giải phóng Thủ đô

Để giúp độc giả tra cứu đầy đủ và chuẩn xác các mốc sự kiện lịch sử về ngày hội lớn của Hà Nội và cả nước, phần dưới đây giải đáp những câu hỏi trọng tâm kèm danh mục nguồn tư liệu chính thống.

Giải đáp các câu hỏi lịch sử trọng tâm

Ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội là ngày tháng năm nào?

Sự kiện lịch sử Ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội diễn ra vào ngày 10 tháng 10 năm 1954, khi các cánh quân của Đại đoàn 308 (Đại đoàn Quân Tiên Phong) và Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội tiến qua năm cửa ô vào tiếp quản hoàn toàn Thủ đô sau khi những đơn vị quân đội Pháp cuối cùng rút qua cầu Long Biên.

Ai là Chủ tịch và Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính tiếp quản Thủ đô năm 1954?

Theo quyết định của Hội đồng Chính phủ ngày 17 tháng 9 năm 1954, Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội được thành lập để chỉ đạo công tác tiếp quản Thủ đô do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ (Tư lệnh kiêm Chính ủy Đại đoàn 308) làm Chủ tịch và bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch.

Hệ thống văn kiện và hồ sơ lưu trữ quốc gia

Lễ chào cờ lịch sử đầu tiên trong Ngày Giải phóng Thủ đô diễn ra ở đâu?

Lễ chào cờ chiến thắng đầu tiên trong Ngày Giải phóng Thủ đô được tổ chức trọng thể vào lúc 15 giờ chiều ngày 10 tháng 10 năm 1954 tại sân vận động Cột cờ (nay thuộc khuôn viên Khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, quận Ba Đình, Hà Nội) với sự tham dự của các đơn vị quân đội và hàng vạn nhân dân Thủ đô.

  • Hồ Chí Minh Toàn tập (Tập 9, giai đoạn 1954–1955 — Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật): Nguồn văn kiện gốc lưu giữ bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh với Đại đoàn Quân Tiên Phong tại Đền Hùng ngày 19/9/1954 và Lời kêu gọi gửi đồng bào Thủ đô ngày 10/10/1954.
  • Văn kiện Đảng Toàn tập (Tập 15, năm 1954 — Nghị quyết Bộ Chính trị về công tác tiếp quản Hà Nội): Tư liệu lịch sử gốc về8 chính sách bảo vệ thành phố, an dân và duy trì hoạt động bình thường của Thủ đô trong quá trình chuyển giao.
  • Lịch sử Đảng bộ thành phố Hà Nội (1930–2020) & Lịch sử Đại đoàn Quân Tiên Phong (Sư đoàn 308): Bộ sử biên niên ghi chép chi tiết lộ trình năm cánh quân tiến vào Hà Nội sáng ngày 10/10/1954 và diễn biến lễ chào cờ tại sân Cột cờ.
  • Hồ sơ lưu trữ Quốc gia về Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954 và Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội (Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III): Hệ thống văn bản hành chính, biên bản bàn giao công sở, nhà máy và hình ảnh tư liệu gốc tháng 10 năm 1954.

Hơn bảy mươi mùa thu đã đi qua kể từ buổi sáng tháng Mười lịch sử năm 1954, âm hưởng hào hùng và thông điệp hòa bình của Ngày Giải phóng Thủ đô vẫn luôn ngân vang trong trái tim mỗi người dân đất Việt. Trên hành trình số hóa và lan tỏa những giá trị văn hiến, lịch sử vẻ vang của mảnh đất ngàn năm văn vật, chuyên trang Hà Nội NSSC trân trọng giới thiệu bộ tư liệu chính sử chuẩn xác nhất về ngày hội non sông của Thủ đô anh hùng.

Chia sẻ:
HC

NSSC Hà Nội

hanoi.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hà Nội.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Hà Nội.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất