Bỏ qua đến nội dung

Hai Bà Trưng - Nhị vị Nữ Vương phất cờ khởi nghĩa Mê Linh thu phục giang sơn

Hai Bà Trưng là hai vị nữ anh hùng dân tộc đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, những người đã phất cờ khởi nghĩa tại Mê Linh mùa xuân năm 40, đánh đuổi thái thú Tô Định nhà Đông Hán và thu phục 65 thành trì.

NSSC Hà NộiĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Tranh chân dung lịch sử khắc họa thần thái uy nghiêm của Hai Bà Trưng

Mùa xuân năm Canh Tý (40), tiếng trống đồng tụ nghĩa vang dội từ cửa sông Hát và đất cổ Mê Linh đã mở ra trang sử vàng son chói lọi gắn liền với tên tuổi Hai Bà Trưng. Kế thừa dòng máu Lạc tướng dòng dõi Hùng Vương, hai chị em Trưng Trắc và Trưng Nhị đã quy tụ hào kiệt khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam vùng lên quét sạch bộ máy cai trị ngoại bang, tuyên bố khôi phục nền độc lập và dựng nên vương triều tự chủ đầu tiên sau thời đại Âu Lạc.

Tiêu chí hồ sơThông tin lịch sử chính thống tại Việt Nam
Danh xưng và tôn hiệuTrưng Nữ Vương (Trưng Trắc) và Bình Khôi Công chúa / Trưng Nhị, Nhị vị Vua Bà
Niên đại lịch sửSinh ngày mùng 1 tháng 8 năm Giáp Tuất (14) – Tuẫn tiết ngày mùng 6 tháng 2 năm Quý Mão (43)
Quê quán bản địaĐất Mê Linh, quận Giao Chỉ, nay thuộc xã Mê Linh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
Gia thế và huyết thốngCon gái Lạc tướng huyện Mê Linh dòng dõi Hùng Vương; thân mẫu là bà Man Thiện
Phối ngẫu lịch sửÔng Thi Sách, con trai Lạc tướng huyện Chu Diên, bậc hào kiệt đồng chí hướng cứu nước
Sự nghiệp tiêu biểuPhát động khởi nghĩa Mê Linh mùa xuân năm 40, giải phóng 65 thành trì khắp Lĩnh Nam
Thời gian trị vìNăm Canh Tý (40) đến năm Quý Mão (43), đóng đô tại kinh thành Mê Linh (Hà Nội)
Quyết sách an dânXưng Vương hiệu (Trưng Vương), miễn toàn bộ sưu thuế hai năm liền cho nhân dân các quận
Di tích thờ tự chínhĐền Hai Bà Trưng tại Mê Linh, Đền Hát Môn tại Phúc Thọ và Đền Đồng Nhân tại nội thành Hà Nội

Dòng dõi Lạc tướng đất Mê Linh của Hai Bà Trưng

Vùng đất cổ Mê Linh bên tả ngạn sông Hồng là một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa lâu đời từ thời các vua Hùng dựng nước. Trong không gian văn hiến lúa nước và nghề trồng dâu nuôi tằm ấy, hai người con gái kiệt xuất của dòng dõi Lạc tướng đã lớn lên cùng lòng yêu nước nồng nàn và bản lĩnh thượng võ.

Huyết thống Hùng Vương và giáo dưỡng của mẫu thân

Theo ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên cùng các bộ sử cổ Việt Nam, Hai Bà Trưng gồm người chị là Trưng Trắc và người em song sinh là Trưng Nhị, chào đời tại đất Mê Linh thuộc huyện Mê Linh, quận Giao Chỉ (nay thuộc huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội).

Bà Man Thiện là một bậc nữ lưu tài đức vẹn toàn, vừa thông hiểu việc trị dân, vừa giàu lòng yêu nước thương nòi trước cảnh non sông bị chính quyền nhà Hán đô hộ từ sau thời đại thành Cổ Loa của An Dương Vương.

Lương duyên cùng Thi Sách và liên minh Lạc tướng

Khi trưởng thành, vẻ đẹp đoan trang cùng tài năng văn võ song toàn của hai chị em Hai Bà Trưng vang danh khắp vùng Giao Chỉ.

Giữa lúc ấy, chính sách cai trị của nhà Đông Hán tại Giao Chỉ ngày càng trở nên tàn bạo và khắc nghiệt, đặc biệt kể từ khi Tô Định được cử sang làm Thái thú quận Giao Chỉ (đóng trị sở tại thành Luy Lâu).

Hội thề Hát Môn và cuộc khởi nghĩa Mê Linh của Hai Bà Trưng

Trước âm mưu thâm độc của Thái thú Tô Định nhằm dập tắt phong trào kháng Hán ngay từ trong trứng nước bằng việc sát hại Thi Sách, hai chị em họ Trưng đã biến đau thương riêng thành nghĩa lớn của toàn dân tộc, dựng đàn thề bên dòng Hát Giang mùa xuân năm 40.

Lời thề bất hủ bên bến sông Hát Giang

Phát hiện thấy cuộc vận động ngầm của các Lạc tướng hai huyện Mê Linh và Chu Diên, Thái thú Tô Định đã dùng thủ đoạn tàn độc sát hại ông Thi Sách nhằm uy hiếp tinh thần bà Trưng Trắc và làm tan rã hàng ngũ hào kiệt bản địa.

Tại cửa sông Hát (Hát Giang, nơi dòng sông Đáy tách ra từ sông Hồng thuộc xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội ngày nay), Hai Bà Trưng đã cho lập đàn tế trời đất, sông núi và tổ tiên Bách Việt để làm lễ xuất quân.

Làn sóng tụ nghĩa của các nữ tướng Giao Châu

Tiếng trống đồng Mê Linh và lời thề Hát Môn của Hai Bà Trưng vừa vang lên đã tạo nên sức hiệu triệu kỳ diệu chưa từng có trong lịch sử.

Sát cánh cùng Hai Bà Trưng trên chiến trường có nữ tướng Lê Chân từ vùng ven biển An Biên (Hải Phòng), nữ tướng Thánh Thiên từ đất Kinh Bắc, nữ tướng Bát Nàn từ vùng Tiên La, nữ tướng Lê Thị Hoa từ xứ Thanh, bà Nguyễn Tam Trinh tại vùng Mai Động (Hoàng Mai, Hà Nội), bà Xuân Nương, Thiều Hoa, Hồ Đề, Phật Nguyệt cùng các danh tướng nam giới như Đỗ Năng Tế, Đô Dương.

Khuôn viên trang nghiêm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đền Hai Bà Trưng tại Hà Nội
Khuôn viên trang nghiêm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đền Hai Bà Trưng tại Hà Nội

Chiến dịch thu phục 65 thành trì và vương triều Hai Bà Trưng

Từ đàn thề Hát Môn và căn cứ địa Mê Linh, đại quân nghĩa sĩ như dòng thác lũ cuồn cuộn tiến công đập tan hệ thống đồn lũy của nhà Đông Hán. Chỉ trong thời gian ngắn, toàn bộ 65 thành trì vùng Lĩnh Nam đã hoàn toàn giải phóng, mở đường cho sự ra đời của vương triều tự chủ tại kinh đô Mê Linh.

Tiến công hạ thành Luy Lâu đuổi quân Tô Định

Ngay sau lễ tế cờ tại bến sông Hát, đại quân của Hai Bà Trưng chia thành các mũi tiến công chiến lược đánh thẳng vào hệ thống cứ điểm của chính quyền đô hộ Đông Hán dọc theo lưu vực sông Hồng và sông Đuống.

Bị tấn công dồn dập từ nhiều phía, các đồn trại ngoại vi bảo vệ phủ trị Luy Lâu nhanh chóng tan vỡ. Đại quân của Hai Bà Trưng thừa thắng bao vây chặt thành Luy Lâu – thủ phủ trung tâm của quận Giao Chỉ và toàn bộ bộ máy cai trị Đông Hán. Trước sức mạnh áp đảo của hàng vạn nghĩa binh và lòng căm thù sục sôi của dân chúng, quân đồn trú nhà Hán hoàn toàn rệu rã.

Xưng Vương tại Mê Linh và miễn thuế hai năm

Sau khi quét sạch bóng quân xâm lược và khôi phục hoàn toàn chủ quyền lãnh thổ vào mùa xuân năm 40, các tướng lĩnh cùng nhân dân khắp các quận đã đồng lòng suy tôn bà chị Trưng Trắc lên ngôi Vua, xưng hiệu là Trưng Nữ Vương (hay Trưng Vương), phong cho người em Trưng Nhị làm Bình Khôi Công chúa cùng coi việc nước.

Vừa lên ngôi báu tại kinh đô Mê Linh, công việc đầu tiên mà chính quyền Hai Bà Trưng thực hiện là ban bố sắc lệnh bãi bỏ toàn bộ luật pháp hà khắc cùng hệ thống sưu thuế, lao dịch nặng nề của nhà Đông Hán, đồng thời tuyên bố miễn toàn bộ thuế má trong hai năm liền cho nhân dân khắp các quận Giao Chỉ và Cửu Chân.

Cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập năm 42 – 43 của Hai Bà Trưng

Không chấp nhận mất đi vùng đất phương Nam trù phú, hoàng đế nhà Đông Hán là Hán Quang Vũ Đế đã huy động đạo quân viễn chinh tinh nhuệ do lão tướng Mã Viện cầm đầu sang xâm lược nước ta lần thứ hai. Trước thử thách lịch sử cam go, quân dân Mê Linh đã chiến đấu kiên cường tới hơi thở cuối cùng để bảo vệ từng tấc đất quê hương.

Niên biểu lịch sửSự kiện trọng đại gắn với địa danh tại Việt NamÝ nghĩa lịch sử và văn hóa dân tộc
Năm Giáp Tuất (14)Trưng Trắc và Trưng Nhị chào đời tại đất Mê Linh, quận Giao Chỉ (Hà Nội)Kế thừa truyền thống Lạc tướng dòng dõi Hùng Vương trên đất cổ Mê Linh
Trước năm 40Trưng Trắc kết hôn cùng Thi Sách (con Lạc tướng Chu Diên), liên kết hào kiệtHình thành liên minh chính trị – quân sự rộng lớn chống ách đô hộ nhà Hán
Mùa xuân năm 40 (tháng 2)Lập đàn tế cờ và đọc lời thề lịch sử tại cửa sông Hát (Hát Môn, Phúc Thọ, Hà Nội)Phát động cuộc tổng khởi nghĩa quy mô toàn dân đầu tiên thời Bắc thuộc
Mùa xuân năm 40Hạ thành Luy Lâu, đuổi Thái thú Tô Định, thu phục trọn vẹn 65 thành trìĐập tan bộ máy cai trị Đông Hán, giải phóng toàn bộ lãnh thổ Lĩnh Nam
Năm 40 – 42Trưng Trắc lên ngôi Vương (Trưng Vương), đóng đô tại Mê Linh, miễn thuế 2 nămThiết lập nhà nước độc lập tự chủ và thi hành chính sách khoan thư sức dân
Tháng 4 năm Nhâm Dần (42)Đại quân Đông Hán do Phục Ba tướng quân Mã Viện chỉ huy tiến sang xâm lượcMở đầu cuộc chiến tranh bảo vệ nền độc lập non trẻ của vương triều Trưng Vương
Năm 42 – đầu năm 43Các trận quyết chiến ác liệt tại Hợp Phố, Lãng Bạc (Tiên Du / Yên Thế) và Cổ LoaThể hiện ý chí chiến đấu anh dũng, bất khuất của các nữ tướng và nghĩa binh
Ngày 6 tháng 2 năm Quý Mão (43)Hai Bà Trưng chiến đấu tới cùng tại Cẩm Khê và tuẫn tiết trên dòng sông HátHóa thân vào non sông, trở thành biểu tượng bất tử của khí phách Việt Nam

Các trận quyết chiến tại Lãng Bạc và Cẩm Khê

Sau khi dẹp yên các cuộc biến loạn ở phương Bắc, mùa xuân năm Nhâm Dần (42), vua Hán Quang Vũ Đế hạ chiếu phong cho viên tướng lão luyện Mã Viện làm Phục Ba tướng quân, cùng Phù Lạc hầu Lưu Long và Lâu thuyền tướng quân Đoàn Chí thống lĩnh hai vạn quân tinh nhuệ cùng hai nghìn chiến thuyền, xe cộ tiến sang xâm lược nước ta theo hai đường thủy bộ.

Tại chiến trường Lãng Bạc đầy khói lửa, nghĩa quân của Hai Bà Trưng đã giao chiến vô cùng quả cảm với quân viễn chinh Đông Hán.

Khí tiết tuẫn quốc bất tử trên dòng Hát Giang

Đầu mùa xuân năm Quý Mão (43), Mã Viện dốc toàn lực mở cuộc tổng tấn công vào căn cứ cuối cùng của nghĩa quân tại vùng Cẩm Khê.

Mặc dù hai vị nữ vương đã hóa thân vào dòng sông Hát, ngọn lửa kháng chiến do Hai Bà Trưng thắp lên vẫn chưa hề tắt. Các tướng lĩnh còn lại như Đô Dương cùng nghĩa quân tiếp tục rút vào vùng Cửu Chân (Thanh Hóa) chiến đấu kiên cường chống quân Mã Viện thêm nhiều tháng nữa. Sự hy sinh oanh liệt của hai bà đã để lại niềm tiếc thương vô hạn và lòng sùng kính thiêng liêng trong tâm khảm nhân dân.

Chính diện Đền Đồng Nhân thờ Hai Bà Trưng với đôi voi đá chầu giữa lòng Thủ đô Hà Nội
Chính diện Đền Đồng Nhân thờ Hai Bà Trưng với đôi voi đá chầu giữa lòng Thủ đô Hà Nội

Giá trị lịch sử và vị thế của Hai Bà Trưng trong quốc sử

Trong các bộ chính sử của dân tộc Việt Nam, vương triều Trưng Nữ Vương được tôn vinh là kỷ nguyên độc lập chính thống mở đầu sau thời đại Hùng Vương và An Dương Vương, đồng thời là biểu tượng rực rỡ nhất cho truyền thống phụ nữ Việt Nam anh hùng.

Kỷ Trưng Nữ Vương trong chính sử dân tộc

Khi biên soạn bộ quốc sử đầu tiên của nước Đại Việt vào năm 1272 dưới triều Trần, nhà sử học Lê Văn Hưu đã dành riêng một kỷ độc lập mang tên Kỷ Trưng Nữ Vương để ghi chép trang trọng về ba năm trị vì của Hai Bà Trưng (40 – 43). Trong lời bàn để đời, Lê Văn Hưu viết: Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, hô một tiếng mà các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố cùng 65 thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng, việc dựng nước xưng Vương dễ như trở bàn tay, có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ dựng được nghiệp bá vương. Cách lập kỷ riêng biệt ấy đã khẳng định vị thế quốc thống chính danh của triều đại Trưng Vương trong lịch sử dân tộc.

Tiếp nối quan điểm chính thống của Lê Văn Hưu, sử thần Ngô Sĩ Liên đời Hậu Lê dưới triều vua Lê Thánh Tông, cùng các bộ sử lớn thời Nguyễn đều đặt Hai Bà Trưng ở vị trí trang trọng bậc nhất trong dòng chảy lịch sử dựng nước và giữ nước. Hơn chín thế kỷ sau cuộc khởi nghĩa Mê Linh, các bậc anh hùng dân tộc như Phùng Hưng, Ngô Quyền và sau này là Lý Thường Kiệt đều coi khí phách của Nhị vị Vua Bà là tấm gương sáng ngời về tinh thần tự lực tự cường và khát vọng bảo vệ cuộc sống hòa bình của nhân dân.

Biểu tượng bất diệt của phụ nữ Việt Nam anh hùng

Trên bình diện lịch sử thế giới và khu vực Đông Nam Á đầu Công nguyên, cuộc khởi nghĩa và sự nghiệp dựng nước của Hai Bà Trưng là một hiện tượng lịch sử độc đáo, hiếm có: một cuộc tổng khởi nghĩa giải phóng dân tộc quy mô lớn do phụ nữ trực tiếp lãnh đạo và có sự tham gia của hàng chục nữ tướng chỉ huy các đạo quân chủ lực.

Chính từ cội nguồn truyền thống của Hai Bà Trưng và Bà Triệu, trong thời đại Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ, và trao tặng phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng: Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.

Hệ thống đền thờ Hai Bà Trưng và lễ hội tại Hà Nội

Trên mảnh đất Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến hiện diện hàng trăm di tích thờ Hai Bà Trưng cùng các vị tướng lĩnh, hợp thành mạng lưới không gian tâm linh đặc sắc với trung tâm là ba ngôi đền lớn tại Mê Linh, Hát Môn và Đồng Nhân.

Di tích Đền Hai Bà Trưng Mê Linh và Hát Môn

Tại vùng đất quê hương và kinh đô xưa thuộc thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đền Hai Bà Trưng tọa lạc uy nghiêm trên khu đất cao ráo nhìn ra đầm nước và cánh đồng Mê Linh lịch sử. Hằng năm, từ ngày mùng 4 đến ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch (chính hội ngày mùng 6 tháng Giêng – ngày tế cờ xuất quân), lễ hội đền Hai Bà Trưng Mê Linh được tổ chức trọng thể với nghi thức rước kiệu giao hảo đặc sắc của nhân dân làng Hạ Lôi.

Cách Mê Linh không xa về phía hữu ngạn sông Hồng là Khu di tích Quốc gia đặc biệt Đền Hát Môn (xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, Hà Nội) – ngôi đền cổ kính nhất đánh dấu nơi Hai Bà Trưng lập đàn thề xuất quân và cũng là nơi hai bà hóa thân vào dòng sông Hát ngày mùng 6 tháng 2 năm 43.

Đền Đồng Nhân giữa lòng văn hiến Thủ đô

Giữa lòng nội thành Hà Nội, cách không gian Hoàng thành Thăng Long và Hồ Hoàn Kiếm chỉ vài cây số về phía nam, cụm di tích Quốc gia đặc biệt Đền, Chùa, Đình Hai Bà Trưng (tức Đền Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh lớn của cư dân kinh kỳ từ thời Lý – Trần. Tương truyền dưới thời vua Lý Anh Tông năm 1142 (nối tiếp truyền thống định đô của vua Lý Thái Tổ), hai pho tượng đá linh ứng của Hai Bà Trưng trôi dọc sông Hồng về bãi Đồng Nhân, nhà vua đã cho lập đền thờ trang nghiêm để cầu mưa thuận gió hòa và quốc thái dân an.

Trải qua gần hai thiên niên kỷ lịch sử, tiếng trống đồng Mê Linh và lời thề Hát Giang của Hai Bà Trưng vẫn vang vọng mãi trong tâm khảm mỗi người dân đất Việt như biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước và ý chí tự cường. Đồng hành cùng sứ mệnh bảo tồn và quảng bá di sản văn hiến Thủ đô, cổng thông tin Hà Nội NSSC trân trọng gìn giữ và lan tỏa những giá trị lịch sử cao đẹp của Nhị vị Vua Bà tới cộng đồng trong nước và quốc tế.

Chia sẻ:
HC

NSSC Hà Nội

hanoi.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hà Nội.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Danh nhân Hà Nội.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất