Lễ hội Gò Đống Đa - Bản hùng ca thần tốc mùa xuân Kỷ Dậu lịch sử
NSSC Hà NộiĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Giữa nhịp sống náo nhiệt của những ngày đầu năm mới tại Thủ đô, lễ hội Gò Đống Đa cứ đúng mùng 5 tháng Giêng âm lịch lại ngân vang bản hùng ca bất diệt về chiến công vĩ đại nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc. Được tổ chức trang trọng tại Công viên văn hóa Đống Đa, kỳ hội lịch sử này là dịp để triệu trái tim đất Việt cùng hướng về người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ và cuộc hành quân thần tốc giải phóng kinh thành Thăng Long mùa xuân Kỷ Dậu 1789.
Bối cảnh đại thắng mùa xuân 1789 và lễ hội Gò Đống Đa
Khác với những lễ hội mang màu sắc huyền sử thời dựng nước như lễ hội đền Cổ Loa hay tín ngưỡng thờ Tứ bất tử tại lễ hội Gióng Phù Đổng, kỳ hội mùng 5 Tết tại quận Đống Đa bắt nguồn trực tiếp từ một sự kiện lịch sử có thật được ghi chép minh bạch trong chính sử.
Chiến công thần tốc của Hoàng đế Quang Trung
Cuối năm Mậu Thân 1788, trước thế giặc ngoại xâm ồ ạt tràn qua biên giới phía bắc và chiếm đóng kinh thành, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ đã làm lễ đăng quang ngôi Hoàng đế tại núi Bân thuộc vùng đất cố đô, lấy niên hiệu là Quang Trung rồi lập tức thống lĩnh đại quân tiến ra bắc. Từ vùng đất Tam Điệp tiếp giáp với không gian lịch sử Cố đô Hoa Lư xưa, Hoàng đế Quang Trung đã hoạch định kế sách quân sự thiên tài và tuyên bố cùng tướng sĩ quyết tâm đánh tan quân giặc chỉ trong mươi ngày để kịp ăn Tết khai hạ tại Thăng Long.
Chỉ trong vòng năm ngày đêm từ đêm 30 Tết đến rạng sáng mùng 5 tháng Giêng năm Kỷ Dậu 1789, các đạo quân Tây Sơn với chiến thuật tượng binh, hỏa hổ và bộ binh cơ động đã liên tiếp hạ gục hệ thống đồn lũy kiên cố từ Gián Khẩu, Hà Hồi đến Ngọc Hồi. Cùng thời điểm đạo quân chủ lực của vua Quang Trung công phá đồn Ngọc Hồi ở phía nam, mũi tiến công do Đô đốc Đặng Tiến Đông chỉ huy đã bất ngờ bao vây và tiêu diệt hoàn toàn đồn Khương Thượng tại khu vực gò Đống Đa vào rạng sáng mùng 5 Tết, mở toang cánh cửa tiến vào giải phóng Hoàng thành Thăng Long giữa tiếng reo hò đón mừng của nhân dân.
Không gian Công viên văn hóa và tượng đài
Trải qua hơn hai thế kỷ biến thiên lịch sử, khu vực chiến trường Khương Thượng năm xưa nay đã được quy hoạch thành Công viên văn hóa Đống Đa rộng hơn 21.000 m2 nằm trên phố Đặng Tiến Đông, quận Đống Đa. Tâm điểm của toàn bộ quần thể di tích quốc gia đặc biệt này là quả gò đất cổ rợp bóng cây đa cổ thụ từng chứng kiến trận quyết chiến mùa xuân năm 1789 và ngôi đền thờ Hoàng đế Quang Trung cùng các tướng sĩ Tây Sơn mang kiến trúc truyền thống uy nghiêm.
Nổi bật giữa quảng trường trung tâm của công viên là cụm tượng đài vua Quang Trung đồ sộ cao gần 15m đặt trên bệ đá vững chãi, khắc họa thần thái hiên ngang của vị hoàng đế áo vải cờ đào với tà áo chiến bào tung bay trong gió và bàn tay nắm chặt đốc kiếm.
| Hạng mục kiến trúc trong di tích | Vị trí tại Công viên văn hóa Đống Đa | Giá trị lịch sử và vai trò trong ngày hội mùng 5 Tết |
|---|---|---|
| Gò Đống Đa lịch sử | Phía đông nam khuôn viên công viên | Chứng tích nguyên bản của trận đồn Khương Thượng mùa xuân Kỷ Dậu 1789 |
| Tượng đài Hoàng đế Quang Trung | Trung tâm quảng trường chính | Biểu tượng nghệ thuật tôn vinh khí phách người anh hùng dân tộc áo vải cờ đào |
| Hai bức phù điêu lịch sử | Vòng cung phía sau lưng tượng đài | Tái hiện bằng ngôn ngữ điêu khắc toàn cảnh đại thắng Ngọc Hồi - Đống Đa |
| Đền thờ vua Quang Trung | Đỉnh cao phía sau cụm tượng đài | Nơi cử hành nghi thức tế lễ, dâng hương và đọc diễn văn kỷ niệm chính thức |
| Nhà trưng bày di tích Đống Đa | Khu vực bên cạnh đền thờ chính | Lưu giữ hiện vật vũ khí, súng thần công, tiền cổ và tư liệu thời đại Tây Sơn |
Các nghi thức tâm linh truyền thống tại lễ hội Gò Đống Đa
Diễn ra đúng vào ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch hằng năm, trước một ngày so với thời điểm khai mạc lễ hội Gióng Sóc Sơn ở cửa ngõ phía bắc, lễ hội Gò Đống Đa mở đầu bằng chuỗi nghi thức tế lễ trang trọng từ lúc tờ mờ sáng.
Lễ tế thần, dâng hương và rước kiệu cổ
Ngay từ 6 giờ sáng ngày mùng 5 Tết, các bậc cao niên trong trang phục áo tế cổ truyền thuộc đình làng Đồng Quang và đình làng Khương Thượng đã tập hợp đầy đủ để cử hành lễ tế thần và lễ dâng hương tại đền thờ vua Quang Trung. Sau phần tế lễ nội tự, đoàn rước kiệu bát cống sơn son thếp vàng rước bài vị Hoàng đế Quang Trung và Hoàng hậu Lê Ngọc Hân xuất phát từ ngoài cổng chính, di chuyển chậm rãi qua quảng trường tiến lên thềm đền thờ trong tiếng nhạc lưu thủy hành vân trang nghiêm.
Hình ảnh chiếc kiệu của công chúa Bắc Hà Lê Ngọc Hân, người con gái tài sắc trưởng thành nơi đất kinh kỳ gần Văn Miếu Quốc Tử Giám và Hồ Hoàn Kiếm, sánh đôi cùng kiệu của vị Hoàng đế phương Nam biểu trưng cho mối lương duyên hòa hợp Bắc - Nam và khát vọng thống nhất giang sơn. Hàng ngàn người dân Thủ đô và du khách thập phương sau khi du xuân vãn cảnh đền Ngọc Sơn hay chùa Trấn Quốc đều thành kính hội tụ dưới chân tượng đài để dâng nén tâm hương tưởng nhớ vị anh hùng dân tộc.

Tục rước Rồng lửa Thăng Long đầy hào khí
Nghi thức độc đáo và mang tính biểu tượng cao nhất trong phần lễ rước của lễ hội Gò Đống Đa chính là màn rước Rồng lửa Thăng Long do các thanh niên trai tráng làng Khương Thượng và Đồng Quang thực hiện. Khác với hình tượng rồng vàng cung đình thường thấy ở các di tích thời Lý - Trần như vùng đền Đô, Rồng lửa tại gò Đống Đa được tết kết kỳ công từ rơm nếp khô, nan tre dẻo và giấy màu rực rỡ, mô phỏng trực tiếp thứ vũ khí hỏa hổ và con cúi rơm tẩm dầu mà quân Tây Sơn cùng nhân dân kinh thành đã dùng để đốt cháy hệ thống hàng rào gỗ đồn Khương Thượng đêm mùng 4 rạng sáng mùng 5 Tết năm 1789.
Trong tiếng trống lệnh dồn dập như vũ bão, những chàng trai mặc trang phục chiến binh Tây Sơn màu đỏ thắm, đầu chít khăn vàng điều khiển đôi Rồng lửa uốn lượn dũng mãnh quanh quảng trường tượng đài.

Nghệ thuật diễn xướng sử thi tại lễ hội Gò Đống Đa
Sau phần lễ dâng hương và ôn lại truyền thống lịch sử hào hùng, không gian quảng trường Công viên văn hóa Đống Đa lập tức bùng nổ với chương trình nghệ thuật sử thi và các màn trình diễn thượng võ đặc sắc.
Biểu diễn trống hội Tây Sơn và võ cổ truyền
Tâm điểm thu hút sự ngưỡng mộ của hàng vạn khán giả tại lễ hội Gò Đống Đa là màn trình diễn trống hội Tây Sơn kết hợp biểu diễn võ thuật Bình Định Gia do các nghệ nhân và võ sư thực hiện.
Trên nền âm thanh hào sảng ấy, các môn sinh võ cổ truyền tái hiện những bài quyền trứ danh như Ngọc Trản quyền, Hùng Kê quyền, Lão Mai quyền cùng kỹ pháp sử dụng trường côn, đại đao và song kiếm điêu luyện.
Chương trình sử thi tái hiện đại thắng mùa xuân
Tiếp nối màn trống trận và biểu diễn võ thuật là chương trình nghệ thuật sử thi sân khấu hóa quy mô lớn do các nhà hát nghệ thuật truyền thống của Thủ đô dàn dựng công phu ngay trước chân tượng đài.
Đan xen giữa các màn diễn sử thi là những làn điệu dân ca, múa cờ hội, múa lân sư rồng và các hoạt động giao lưu văn hóa đầu xuân tạo nên bầu không khí lễ hội vừa trang nghiêm vừa rộn ràng sắc xuân. Cũng như việc thưởng thức hương vị truyền thống của cốm làng Vòng hay bát phở Hà Nội nóng hổi trong tiết trời xuân se lạnh, việc trẩy hội gò Đống Đa ngày mùng 5 Tết đã trở thành nét đẹp văn hóa không thể thiếu của người dân Hà thành mỗi dịp Tết đến xuân về.
Ý nghĩa lịch sử và hòa bình của lễ hội Gò Đống Đa
Trải qua hơn 230 năm kể từ mùa xuân Kỷ Dậu 1789, lễ hội Gò Đống Đa không chỉ là một sự kiện văn hóa lễ hội đầu xuân mà còn là một trường học lịch sử trực quan sinh động bậc nhất giữa lòng Thủ đô.
Biểu tượng đại đoàn kết và ý chí tự cường
Chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa được tôn vinh trong lễ hội là minh chứng hùng hồn cho chân lý sức mạnh vô địch của khối đại đoàn kết toàn dân tộc khi ý chí của người anh hùng kiệt xuất hòa quyện làm một với lòng yêu nước của nhân dân. Cuộc hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra Bắc Hà với sự góp sức của hàng vạn trai tráng dọc đường tiến quân đã kế thừa trọn vẹn mạch nguồn giữ nước từ thời đại Đền Hùng cho tới các triều đại Lý - Trần - Lê.
Thông qua việc duy trì lễ hội trang trọng vào mỗi dịp mùng 5 Tết, các thế hệ người Việt Nam hôm nay được nhắc nhớ về bài học quý báu của sự chủ động, sáng tạo, thần tốc và quyết đoán trước mọi thử thách lịch sử.
Tinh thần nhân nghĩa Việt Nam hướng tới hòa bình
Một giá trị nhân văn vô cùng sâu sắc được thể hiện ngay trong lịch sử hình thành di tích gò Đống Đa và nghi thức lễ hội chính là tấm lòng khoan dung, độ lượng và chủ nghĩa yêu chuộng hòa bình của dân tộc Việt Nam. Ngay sau khi giành toàn thắng vào mùa xuân năm 1789, Hoàng đế Quang Trung không những đối đãi tử tế, cấp lương thảo cho tù binh hồi hương và chủ động nối lại bang giao hòa hiếu để tránh cảnh binh đao cho nhân dân hai nước, mà còn cho thu gom hài cốt binh lính tử trận đắp thành 12 gò đất quy tập tử tế.
Chính vì vậy, các nghi lễ dâng hương và tế lễ tại gò Đống Đa ngày nay luôn mang ý nghĩa kép, vừa ngưỡng vọng tri ân công đức trời biển của Hoàng đế Quang Trung cùng các nghĩa sĩ Tây Sơn bảo vệ Tổ quốc, vừa thể hiện lòng nhân đạo, khép lại quá khứ chiến tranh để hướng tới nền thái bình muôn thuở và tình hữu nghị hòa bình giữa các dân tộc.
- Bảo tồn ký ức lịch sử chính xác: Mọi nghi thức rước kiệu, rước Rồng lửa và diễn xướng sử thi đều bám sát sử liệu chính thống về chiến dịch mùa xuân Kỷ Dậu 1789.
- Tôn vinh tinh thần thượng võ: Các màn biểu diễn trống trận và võ cổ truyền Tây Sơn khơi dậy ý chí rèn luyện sức khỏe, lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất.
- Lan tỏa đạo lý nhân nghĩa hòa bình: Khẳng định truyền thống dùng đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo và khát vọng hòa bình bền vững của người Việt.
- Lưu trữ tư liệu di sản chuẩn mực: Đồng hành cùng công tác giáo dục truyền thống lịch sử địa phương, chuyên trang Hà Nội NSSC cung cấp bức tranh toàn diện về các di tích và lễ hội lịch sử tiêu biểu trên địa bàn Thủ đô.
Giữa sắc cờ đào tung bay phấp phới dưới bầu trời xuân Hà Nội, lễ hội Gò Đống Đa mãi mãi là bản hùng ca bất tử khắc ghi chiến công thần tốc mùa xuân Kỷ Dậu 1789 vào tâm khảm bao thế hệ người Việt. Tiếng trống trận Tây Sơn vang vọng từ Công viên văn hóa Đống Đa không chỉ nhắc nhở hậu thế về trang sử vàng chói lọi của cha ông mà còn tiếp thêm niềm tin, bản lĩnh và khát vọng hòa bình trên chặng đường dựng xây đất nước hôm nay.
NSSC Hà Nội
hanoi.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Hà Nội.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Hà Nội.
Bài liên quan
Bánh cốm Hàng Than - Di sản thức quà cưới hỏi trăm năm của đất kinh kỳ
Bánh cốm Hàng Than là đặc sản gia truyền từ năm 1865 tại Hà Nội với lớp vỏ cốm xanh lục bảo dẻo trong, nhân đậu xanh dừa sợi và hương hoa bưởi thanh tao.
Trà sen Tây Hồ - Tinh hoa nghệ thuật ướp hương sen Bách Diệp đất kinh kỳ
Trà sen Tây Hồ là tuyệt phẩm đặc sản Hà Nội kết tinh từ giống sen Bách Diệp trăm cánh vùng Quảng Bá và nghệ thuật ướp gạo sen bảy lượt truyền đời.
Cốm làng Vòng - Tinh hoa thức quà mùa thu thanh tao của đất kinh kỳ
Cốm làng Vòng là đặc sản mùa thu trứ danh đất Hà thành được chế tác từ lúa nếp cái hoa vàng non, gói trong lá sen thơm ngát và buộc dải rơm nếp vàng óng.



